พลาสติกมีกี่ชนิด อะไรบ้าง ? ต่างกันอย่างไร ? คู่มือเคมีภัณฑ์สำหรับผู้ประกอบการ
ในยุคปัจจุบัน “พลาสติก” ถือเป็นวัสดุเคมีภัณฑ์ขั้นพื้นฐานที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่ออุตสาหกรรมหลากหลายประเภท ไม่ว่าจะเป็นบรรจุภัณฑ์ ยานยนต์ ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ หรือแม้แต่เครื่องมือแพทย์ เนื่องจากพลาสติกมีคุณสมบัติเด่นในเรื่องของน้ำหนักเบา ขึ้นรูปง่าย ทนทานต่อสารเคมี และมีต้นทุนการผลิตที่คุ้มค่าเมื่อเทียบกับวัสดุธรรมชาติอื่นๆ
อย่างไรก็ตาม พอลิเมอร์หรือพลาสติกไม่ได้มีเพียงชนิดเดียว แต่ถูกสังเคราะห์ขึ้นมาจากปิโตรเคมีและสารเคมีหลากหลายสูตร ทำให้มีคุณสมบัติทางกายภาพและเคมีที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง การทำความเข้าใจว่าพลาสติกมีกี่ชนิด อะไรบ้าง และแต่ละชนิดต่างกันอย่างไร จึงเป็นกุญแจสำคัญสำหรับผู้ประกอบการ วิศวกร และผู้ซื้อเคมีภัณฑ์ในการเลือกใช้วัสดุให้ตอบโจทย์การใช้งานได้อย่างปลอดภัยและคุ้มค่าที่สุด
พลาสติกมีกี่ชนิด ? ประเภทของพลาสติกหลักตามโครงสร้างทางความร้อน
ในทางเคมีและอุตสาหกรรม เราสามารถแบ่งประเภทของพลาสติกออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ ตามพฤติกรรมเมื่อได้รับความร้อน ดังนี้ครับ
1. เทอร์โมพลาสติก (Thermoplastics)
เทอร์โมพลาสติกคือพลาสติกที่จะอ่อนตัวลงเมื่อได้รับความร้อน และจะแข็งตัวเมื่อเย็นลง การเปลี่ยนแปลงนี้สามารถเกิดขึ้นซ้ำๆ ได้หลายครั้งโดยที่โครงสร้างทางเคมีไม่ถูกทำลาย ทำให้พลาสติกกลุ่มนี้สามารถนำกลับมาหลอมรีไซเคิล (Recycle) ได้ง่าย พลาสติกส่วนใหญ่ในชีวิตประจำวันและในภาคอุตสาหกรรมจะจัดอยู่ในกลุ่มนี้
2. เทอร์โมเซตติ้ง (Thermosetting Plastics)
เทอร์โมเซตติ้งเป็นพลาสติกที่มีการเชื่อม Covalent bond ระหว่างโมเลกุลอย่างถาวรในกระบวนการขึ้นรูปครั้งแรก เมื่อได้รับความร้อนสูง พลาสติกจะ1ไม่หลอมเหลว แต่จะเกิดการไหม้และสลายตัวแทน พลาสติกกลุ่มนี้จึงทนต่อความร้อนและสารเคมีได้ดีเยี่ยม แต่นำมารีไซเคิลไม่ได้
7 ชนิดของพลาสติกยอดนิยมในอุตสาหกรรม (ตามรหัสรีไซเคิล)
เพื่อให้ง่ายต่อการคัดแยกและการใช้งาน สมาคมอุตสาหกรรมพลาสติกได้กำหนดสัญลักษณ์รีไซเคิล 7 ชนิด ซึ่งเป็นพลาสติกกลุ่มเทอร์โมพลาสติกที่พบได้บ่อยที่สุด ได้แก่:
1. พอลิเอทิลีนเทפתาเลต (PET หรือ PETE)
เป็นพลาสติกใส มีความเหนียว ทนต่อแรงกระแทกได้ดี และป้องกันการซึมผ่านของก๊าซและไอน้ำได้ดีเยี่ยม การใช้งานหลัก: ขวดน้ำดื่ม ขวดน้ำอัดลม บรรจุภัณฑ์อาหาร และเส้นใยสังเคราะห์สำหรับทอผ้า
2. พอลิเอทิลีนความหนาแน่นสูง (HDPE)
มีความหนาแน่นสูง ทนทานต่อสารเคมี กรด-ด่าง และตัวทำละลายได้ดีเยี่ยม มีความแข็งแรงและทนทานต่อแรงกระแทกสูง การใช้งานหลัก: ขวดนม แกลลอนน้ำยาทำความสะอาด ท่อประปาอุตสาหกรรม และถังเคมีภัณฑ์
3. พอลิไไคลด์คลอไรด์ (PVC)
เป็นพลาสติกที่มีความแข็งแรง ทนทานต่อสภาพอากาศ และไม่ติดไฟง่าย (เพราะมีคลอรีนเป็นองค์ประกอบ) สามารถปรับความนิ่มได้ด้วยสารเติมแต่งพลาสติไซเซอร์ การใช้งานหลัก: ท่อพีวีซี สายยาง ฉนวนหุ้มสายไฟ และแผ่นฟิล์มสำหรับห่ออาหาร
4. พอลิเอทิลีนความหนาแน่นต่ำ (LDPE)
มีความนิ่ม ยืดหยุ่นสูง ใส และมีความหนาแน่นต่ำ ทนต่อความชื้นได้ดี แต่ทนความร้อนได้ไม่มากนัก การใช้งานหลัก: ถุงพลาสติกบาง ถุงหูหิ้ว ฟิล์มยืดห่ออาหาร และขวดบีบสารเคมี
5. พอลิโพรพิลีน (PP)
เป็นพลาสติกที่มีจุดหลอมเหลวสูง น้ำหนักเบา ทนต่อความร้อน น้ำมัน และสารเคมีได้ดีเยี่ยม มีความแข็งและคงรูปได้ดี การใช้งานหลัก: กล่องใส่อาหารที่เข้าไมโครเวฟได้ ฝาขวด ชิ้นส่วนยานยนต์ และบรรจุภัณฑ์ทางการแพทย์
6. พอลิสไตรีน (PS)
มีลักษณะแข็ง เปราะ และแตกหักง่าย แต่ขึ้นรูปได้ง่ายและมีราคาถูก หากผ่านกระบวนการอัดก๊าซจะกลายเป็นโฟม (Expanded Polystyrene – EPS) การใช้งานหลัก: กล่องโฟมบรรจุอาหาร จานชามพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง และฉนวนกันความร้อน
7. พลาสติกอื่นๆ (Other – เช่น Polycarbonate, Nylon)
เป็นกลุ่มพลาสติกที่ไม่ได้อยู่ใน 6 ชนิดแรก มักเป็นพลาสติกที่มีคุณสมบัติพิเศษเฉพาะตัวสูง เช่น ทนความร้อนสูงมาก ทนแรงกระแทกได้ดีเยี่ยม หรือมีความใสราวกับแก้ว การใช้งานหลัก: แว่นตานิรภัย ถังน้ำแกลลอนขนาดใหญ่ ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ และขวดนมเด็กเกรดพรีเมียม
ตารางเปรียบเทียบคุณสมบัติเด่นของพลาสติกแต่ละชนิด
- PET: เด่นเรื่องความใส กันก๊าซได้ดี | เหมาะกับขวดเครื่องดื่ม
- HDPE: เด่นเรื่องทนสารเคมี เหนียว แข็งแรง | เหมาะกับถังเคมีและท่อ
- PVC: เด่นเรื่องไม่ลามไฟ ทนทาน ทนสภาพอากาศ | เหมาะกับงานก่อสร้างและท่อ
- LDPE: เด่นเรื่องความยืดหยุ่นสูง นิ่ม | เหมาะกับฟิล์มและถุงพลาสติก
- PP: เด่นเรื่องทนความร้อนสูง ปลอดภัยกับอาหาร | เหมาะกับบรรจุภัณฑ์อาหารร้อน
- PS: เด่นเรื่องราคาถูก ขึ้นรูปง่าย เปราะ | เหมาะกับภาชนะใช้แล้วทิ้งและโฟม
สรุป: การเลือกใช้พลาสติกให้เหมาะสมกับงานอุตสาหกรรม
การเลือกใช้พลาสติกให้ถูกต้องตามประเภทถือเป็นหัวใจสำคัญในการลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์ หากท่านเป็นผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมเคมีภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์ การพิจารณาปัจจัยด้านอุณหภูมิ การสัมผัสสารเคมี ความยืดหยุ่น และข้อกำหนดด้านความปลอดภัย จะช่วยให้ท่านเลือกใช้พลาสติกได้อย่างแม่นยำที่สุด
เอกสารอ้างอิง (References)
กรมโรงงานอุตสาหกรรม. (2563). คู่มือการจำแนกและจัดการเศษ พลาสติก ในภาคอุตสาหกรรม. กระทรวงอุตสาหกรรม.
Callister, W. D., & Rethwisch, D. G. (2018). Materials Science and Engineering: An Introduction (10th ed.). John Wiley & Sons.
Plasticpedia. (2022). Standard Classification of Thermoplastics and Thermosets in Chemical Engineering. British Plastics Federation.
สนใจติดต่อ เวิลด์เคมีคอล กรุ๊ป ผู้นําด้านการจําหน่ายและนำเข้า สารเคมีภัณฑ์ เคมีภัณฑ์อุตสาหกรรม ขนาดใหญ่ และ ขนาดย่อม ประเภท เคมีอุตสาหกรรม เคมีทําความสะอาด เคมีสระว่ายน้ำ เคมีบำบัดน้ำ เคมีงานปั้น-งานหล่อ เคมีอาหาร กลิ่น สารสกัด สี น้ำหอม เคมีเครื่องสำอาง อาทิ กลีเซอรีน โซดาไฟเกล็ด โซเดียมเมต้าไบซัลไฟต์ เอทิลแอลกอฮอล์ ฯลฯ สารพัดด้านเคมี เวิลด์เคมิคอล กรุ๊ป พร้อมให้บริการและให้ปรึกษากับลูกค้าทุกท่าน
สนใจสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่
Line ID : @worldchemical
Facebook : https://www.facebook.com/chemical.chiangmai
เว็บไซต์ : www.worldchemical.co.th
โทร : 053 204 446-7