เพื่อน ๆ ผู้อ่านเคยสงสัยกันไหมว่า โครงสร้างสารออกฤทธิ์ในยาฆ่าแมลง มันควรเป็นอย่างไร จึงจะออกฤทธิ์เป็นยาฆ่าแมลงได้ ซึ่งในตลาดจะมีกลุ่มยาฆ่าแมลงอยู่หลายกลุ่มได้แก่ กลุ่ม Carbamates, Organophosphates, Neonicotinoids, Pyrethroids และ Abamectin ซึ่งแต่ละกลุ่มก็จะมีกลไกการทำงานต่างกันออกไป ในบทความนี้ผู้เขียนจะพาไปรู้จักโครงสร้างทุกชนิด การสังเคราะห์ และกลไกการทำงาน

โครงสร้าง Carbamates

Carbamate - Wikipedia

Carbamates เป็นกลุ่มสารเคมีกำจัดแมลงที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทโดยการยับยั้งเอนไซม์ อะเซทิลโคลีนเอสเตอเรส (Acetylcholinesterase : AChE) ส่งผลให้แมลงเกิดภาวะเครียด กล้ามเนื้อกระตุก เป็นอัมพาต และตายในที่สุด

Acetylcholinesterase เป็นเอนไซม์สำคัญที่มีหน้าที่ย่อยสลายสารสื่อประสาท อะเซทิลโคลีน (Acetylcholine) เพื่อให้ระบบประสาทของแมลงทำงานได้อย่างเป็นปกติ การหยุดการทำงานของเอนไซม์นี้เป็นเป้าหมายหลักของการใช้สารกำจัดแมลง

สารกลุ่ม Carbamates ในตลาด

Carbaryl | C12H11NO2 | CID 6129 - PubChem
คาร์บาริล (Carbaryl): มักรู้จักในชื่อการค้าเช่น เซฟวิน (Sevin) ใช้กำจัดแมลงศัตรูพืชและเห็บหมัดในสัตว์เลี้ยง
Carbofuran | C12H15NO3 | CID 2566 - PubChem
คาร์โบฟูแรน (Carbofuran): สารกำจัดแมลงและศัตรูพืชในดิน
Methomyl | C5H10N2O2S | CID 4109 - PubChem

เมโทมิล (Methomyl): ออกฤทธิ์เร็ว ใช้ควบคุมแมลงปากดูดและหนอน

Propoxur | C11H15NO3 | CID 4944 - PubChem

โพรพอกเซอร์ (Propoxur): ใช้กำจัดแมลงในบ้านเรือน เช่น ยุง แมลงสาบ และมด

การออกแบบและสังเคราะห์สารกลุ่ม Carbamates เพื่อใช้กำจัดแมลง

หลังจากที่เราเห็นโครงสร้างของสารกลุ่ม Carbamates ในตลาดแล้ว จะเห็นได้ว่าแต่ละยี่ห้อมีการออกแบบอนุพันธ์ของ Carbamates ที่แตกต่างกันไป ถ้าสมมุติว่าเราเป็นนักเคมีที่จำเป็นต้องออกแบบสารกลุ่มนี้ เราจะมีแนวทางในการออกแบบอนุพันธ์ Carbamates ดังนี้

สมมุติว่าเราตั้งต้นจาก N-Methyl Carbamates เราสามารถแทนที่หมู่ Methyl ด้วย หมู่อะโรมาติก (Aromatic ring) ให้โมเลกุลมีความเป็นขั้วน้อยลงได้ เพื่อให้สามารถซึมผ่านผิวหนังของแมลง และทำให้ตัวสารละลายได้ดีในไขมัน ดังเช่นโครงสร้างของ Carbaryl และ Carbofuran

% เจาะลึกโครงสร้างสารออกฤทธิ์ในยาฆ่าแมลง

ผลลัพธ์ได้เป็น: Phenyl N,N-diethylcarbamate โดยจากโครงสร้างเราสามารถสันนิษฐานได้ว่า:

การออกฤทธิ์แบบสัมผัสและกินตาย (Contact and Stomach Action): เนื่องจากมีโครงสร้างแบบวงแหวนฟีนิล (Phenyl ring) และหมู่ฟังก์ชันไดเอทิลคาร์บาเมต (Diethylcarbamate) สารนี้จึงมีความชอบไขมัน (Lipophilicity) สูง สามารถซึมผ่านชั้นไขมันหนาบนเปลือกผิวหนัง (Cuticle) ของแมลงได้ดีเมื่อสัมผัส หรืออาจออกฤทธิ์ทำลายระบบทางเดินอาหารเมื่อแมลงกินเข้าไป

เป้าหมายการประยุกต์ใช้: สารโครงสร้างนี้ (carbamate derivatives) ไม่ได้ใช้แค่เป็นยาฆ่าแมลงเท่านั้น แต่โครงสร้างที่คล้ายกันยังถูกนำไปพัฒนาเป็นยาในทางการแพทย์ เช่น Rivastigmine ซึ่งใช้รักษาโรคอัลไซเมอร์ โดยการยับยั้ง AChE ในสมองเพื่อช่วยเพิ่มระดับสารสื่อประสาท Acetylcholine ให้คนไข้ได้อีกด้วย

โครงสร้าง Organophosphates

การเป็นพิษจากออร์กาโนฟอสเฟต - วิกิพีเดีย

Organophosphates คือ กลุ่มสารประกอบอินทรีย์ที่มีฟอสฟอรัสเป็นแกนหลัก โดยส่วนใหญ่นิยมนำมาใช้เป็น สารเคมีกำจัดแมลงและศัตรูพืช (ยากำจัดแมลง) ในทางการเกษตร รวมถึงบางชนิดใช้เป็นสารเคมีในอุตสาหกรรมและทางการแพทย์

คล้ายกับ Carbamates สารกลุ่มนี้ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทโดย ยับยั้งเอนไซม์ โคลีนเอสเทอเรส (Cholinesterase) ส่งผลให้สารสื่อประสาท อะเซทิลโคลีน (Acetylcholine) สะสมในร่างกายมากเกินไป ทำให้ระบบประสาททำงานผิดปกติ กล้ามเนื้อกระตุก เป็นอัมพาต และแมลงตายในที่สุด

สารกลุ่ม Organophosphates ในตลาด

Malathion | C10H19O6PS2 | CID 4004 - PubChem

มาลาไทออน (Malathion): นิยมใช้กำจัดแมลงศัตรูพืช ยุง และเห็บหมัดในสัตว์เลี้ยง

Diazinon | C12H21N2O3PS | CID 3017 - PubChem

ไดอะซินอน (Diazinon): ใช้กำจัดแมลงในดินและบนพืชผักผลไม้หลายชนิด

Temephos | C16H20O6P2S3 | CID 5392 - PubChem

เทเมฟอส (Temephos): นิยมใช้ในรูปของทรายกำจัดลูกน้ำยุงลายในแหล่งน้ำ

Dichlorvos | C4H7Cl2O4P | CID 3039 - PubChem

ไดคลอร์วอส (Dichlorvos หรือ DDVP): ใช้ในรูปยาฉีดพ่นและเหยื่อกำจัดแมลงตามบ้านเรือนและโกดังเก็บของ

โครงสร้าง Neonicotinoids

Imidacloprid - Wikipedia

Neonicotinoids คือกลุ่มสารเคมีกำจัดแมลงสังเคราะห์ที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลางของแมลง โดยเลียนแบบการทำงานของสารนิโคติน สารกลุ่มนี้เป็นที่นิยมอย่างสูงในภาคการเกษตรและครัวเรือนเนื่องจากดูดซึมเข้าสู่พืชได้ดี แต่ในขณะเดียวกันก็มีความเป็นพิษสูงต่อแมลงผสมเกสรและสิ่งแวดล้อม

เช่นเดียวกับกลุ่มอื่น ๆ สารจะเข้าจับกับตัวรับสัญญาณประสาทของแมลง (Nicotinic acetylcholine receptors) ส่งผลให้สัญญาณประสาททำงานผิดปกติ แมลงจะเกิดอาการชัก เป็นอัมพาต และตายในที่สุด

สารกลุ่ม Neonicotinoids ในตลาด

Imidacloprid | C9H10ClN5O2 | CID 86287518 - PubChem

อิมิดาคลอพริด (Imidacloprid): สารยอดนิยมตัวแรกๆ ในตลาด ใช้กำจัดเพลี้ย หนอน และแมลงปากดูด

Thiamethoxam | C8H10ClN5O3S | CID 5821911 - PubChem

ไทอะเมทอกแซม (Thiamethoxam): มีประสิทธิภาพสูงในการคุมกำจัดแมลงได้ยาวนาน นิยมใช้ทั้งราดโคน ฉีดพ่น และคลุกเมล็ดพันธุ์

Dinotefuran | C7H14N4O3 | CID 197701 - PubChem

ไดโนเทฟูแรน (Dinotefuran): สารละลายน้ำได้ดี ออกฤทธิ์เร็ว เหมาะสำหรับกำจัดแมลงดูดน้ำเลี้ยง เช่น เพลี้ยกระโดดและเพลี้ยแป้ง

N-((6-Chloro-3-pyridinyl)methyl)-N'-cyano-N-methylethanimidamide | C10H11ClN4 | CID 213021 - PubChem

อะเซตามิพริด (Acetamiprid): เป็นที่นิยมอย่างมากทั้งในภาคเกษตรและงานจัดสวน เนื่องจากมีความเป็นพิษต่อสัตว์เลือดอุ่นค่อนข้างต่ำ

โครงสร้าง Pyrethroids

Kadethrin | C23H24O4S | CID 12940701 - PubChem

Pyrethroids คือ สารเคมีสังเคราะห์ที่ออกฤทธิ์กำจัดแมลง โดยพัฒนาเลียนแบบโครงสร้างของสาร “ไพรีทรินส์ (Pyrethrins)” ซึ่งสกัดได้จากดอกไม้ตระกูลเบญจมาศ

ต่างจากชนิดอื่น ๆ สารกลุ่มนี้ออกฤทธิ์ทำลายระบบประสาทของแมลง โดยรบกวนการทำงานของช่องโซเดียมในเซลล์ประสาท ทำให้แมลงเกิดอาการตื่นเต้น เป็นอัมพาตอย่างรวดเร็ว และตายในที่สุด โดยการวิ่งไปเปิดช่องโซเดียม (Sodium channels) บนเส้นประสาทค้างไว้ ทำให้กระแสประสาทไหลผ่านตลอดเวลาไม่หยุด แมลงจะเกิดอาการ “ชักกระตุก บินวน ทุรนทุราย” และเกิดการน็อคเอาท์ (Knockdown) ร่วงหล่นทันทีอย่างรวดเร็ว

สารกลุ่ม Pyrethroids ในตลาด

Allethrins | C19H26O3 | CID 11442 - PubChem

Allethrin (อัลเลทริน): พบมากใน ยาจุดกันยุง

Tetramethrin | C19H25NO4 | CID 83975 - PubChem

Tetramethrin (เตตราเมทริน): ใช้ในสเปรย์กำจัดยุงและแมลงสาบ

Permethrin | C21H20Cl2O3 | CID 40326 - PubChem

Permethrin (เพอร์เมทริน): สารยอดฮิตที่ปลอดภัยต่อมนุษย์สูง ใช้เคลือบมุ้ง หรือผลิตภัณฑ์กำจัดเห็บหมัดสัตว์เลี้ยงและยากำจัดเหา

Phenothrin | C23H26O3 | CID 4767 - PubChem

D-Phenothrin (ดี-ฟีโนทริน): ใช้ในสเปรย์กำจัดยุงและแมลงสาบ

การสังเคราะห์ Pyrethroids

% เจาะลึกโครงสร้างสารออกฤทธิ์ในยาฆ่าแมลง

เราสามารถสังเคราะห์ Allethrin ด้วยการทำ Esterification แบบง่าย ๆ จาก Chrysanthemic acid และ 2-methyl-4-hydroxy-3-(2-propenyl)-2-cyclopenten-1-one โดยใช้ Sulfuric acid เป็นตัวเร่งปฏิกิริยา (Acid Catalyst)

โครงสร้าง Abamectin

Abamectin - Wikipedia

Abamectin คือ สารกำจัดแมลงและไรศัตรูพืชที่นิยมใช้ทางการเกษตร โดยมีต้นกำเนิดจากสารที่ได้จากการหมักแบคทีเรียในดิน (Streptomyces avermitilis) แม้จะมีที่มาจากธรรมชาติแต่ถูกนำมาสังเคราะห์เป็นสารเคมีเพื่อใช้ควบคุมศัตรูพืช

สารนี้ทำลายระบบประสาทของแมลงและไร โดยไปกระตุ้นการหลั่งสารที่ชื่อว่า GABA (Gamma-Aminobutyric Acid) ออกมามากกว่าปกติ สาร GABA ที่เพิ่มขึ้นจะไปเปิดช่องโปรตีนบนเซลล์ประสาทและเซลล์กล้ามเนื้อ (Glutamate-gated chloride channels) คลอไรด์ไหลทะลัก ประจุลบของคลอไรด์ไอออน (Chloride ions) จะไหลเข้าสู่เซลล์ประสาทอย่างต่อเนื่องไม่ยอมหยุดการไหลทะลักนี้ทำให้แรงดันไฟฟ้าของเซลล์ประสาทเสียสมดุล ส่งผลให้ ไม่สามารถส่งกระแสประสาทหรือสั่งการใดๆ ได้อีก ทำให้เกิดอัมพาต เคลื่อนไหวไม่ได้ กินอาหารไม่ได้ และตายในที่สุด

สารนี้มีคุณสมบัติแทรกซึมผ่านใบพืช (Translaminar) ได้ดี สามารถกำจัดแมลงและหนอนที่ซ่อนอยู่ใต้ใบได้

ติดต่อสั่งซื้อสินค้าเลือกซื้อ

สนใจติดต่อ เวิลด์เคมีคอล กรุ๊ป ผู้นําด้านการจําหน่ายและนำเข้า สารเคมีภัณฑ์ เคมีภัณฑ์อุตสาหกรรม ขนาดใหญ่ และ ขนาดย่อม ประเภท เคมีอุตสาหกรรม เคมีทําความสะอาด เคมีสระว่ายน้ำ เคมีบำบัดน้ำ เคมีงานปั้น-งานหล่อ เคมีอาหาร กลิ่น สารสกัด สี น้ำหอม เคมีเครื่องสำอาง อาทิ กลีเซอรีน โซดาไฟเกล็ด โซเดียมเมต้าไบซัลไฟต์ เอทิลแอลกอฮอล์ ฯลฯ สารพัดด้านเคมี เวิลด์เคมิคอล กรุ๊ป พร้อมให้บริการและให้ปรึกษากับลูกค้าทุกท่าน

สนใจสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

Line ID : @worldchemical
Facebook : https://www.facebook.com/chemical.chiangmai
เว็บไซต์ : www.worldchemical.co.th
โทร : 053 204 446-7

Writer Picture - Jirakit Pawnsakunrungrot

Jirakit Pawnsakunrungrot

Technical SEO Specialist, Web Developer, Self-taught chemist