สารส้มเป็นสารเคมีที่คนไทยรู้จักและใช้กันมาเป็นเวลานาน ตั้งแต่การแกว่งน้ำให้ตะกอนรวมตัว การลดความขุ่นของน้ำ การใช้เป็นสารช่วยฝาดสมาน ไปจนถึงการใช้ในกระบวนการย้อมผ้าและงานอุตสาหกรรมหลายประเภท
แม้หลายคนจะคุ้นเคยกับสารส้มในลักษณะก้อนใสหรือก้อนสีขาว แต่ยังมีความเข้าใจคลาดเคลื่อนอยู่มาก เช่น สารส้มสามารถฆ่าเชื้อโรคได้หรือไม่ ใช้กับน้ำดื่มแล้วดื่มได้ทันทีหรือเปล่า และสารส้มที่ใช้ตามบ้านเหมือนกับอะลูมิเนียมซัลเฟตในระบบประปาหรือไม่
บทความนี้จะอธิบายว่า สารส้มคืออะไร เกิดขึ้นมาได้อย่างไร ทำงานอย่างไร และควรใช้ในอัตราส่วนเท่าใด พร้อมแนวทางใช้งานอย่างถูกต้อง เพื่อช่วยลดความขุ่นของน้ำโดยไม่ใส่สารเกินความจำเป็น
ข้อควรรู้: สารส้มคือสารเคมีที่ช่วยรวมและตกตะกอนสิ่งสกปรก แต่ไม่ใช่สารฆ่าเชื้อ การผลิตน้ำสำหรับดื่มจึงต้องมีขั้นตอนกรองและฆ่าเชื้อที่เหมาะสมเพิ่มเติม
สารส้มคืออะไร?
สารส้ม หรือ Alum เป็นชื่อเรียกกลุ่มเกลือซัลเฟตเชิงซ้อนที่มีน้ำผลึกอยู่ในโครงสร้าง โดยสารส้มที่พบและใช้งานทั่วไปคือ โพแทสเซียมอะลูมิเนียมซัลเฟต หรือ Potassium Aluminium Sulfate มีสูตรเคมีโดยทั่วไปเป็น
KAl(SO₄)₂·12H₂O
สารประกอบนี้ประกอบด้วยโพแทสเซียม อะลูมิเนียม ซัลเฟต และน้ำผลึก มีลักษณะเป็นผลึกใส สีขาว หรือกึ่งโปร่งแสง ละลายน้ำได้ และมีรสฝาด PubChem ระบุว่าโพแทสเซียมอะลูมิเนียมซัลเฟตเป็นเกลือโลหะซัลเฟตที่ประกอบด้วยโพแทสเซียม อะลูมิเนียม และซัลเฟต และมีการใช้เป็นสารช่วยย้อมหรือ Mordant และสารฝาดสมานหรือ Astringent
สารส้มกับอะลูมิเนียมซัลเฟตเหมือนกันหรือไม่?
ไม่เหมือนกันเสียทีเดียว แม้ในทางการค้าและงานบำบัดน้ำบางครั้งจะเรียกรวมกันว่า “Alum”
| รายการ | สารส้มโพแทสเซียม | อะลูมิเนียมซัลเฟต |
|---|---|---|
| ชื่อภาษาอังกฤษ | Potassium Alum | Aluminium Sulfate |
| สูตรโดยทั่วไป | KAl(SO₄)₂·12H₂O | Al₂(SO₄)₃·xH₂O |
| ลักษณะ | ผลึกใสหรือก้อนสีขาว | ผง เกล็ด หรือก้อนสีขาว |
| การใช้งานทั่วไป | แกว่งน้ำ งานย้อมผ้า สารฝาดสมาน | ระบบผลิตน้ำประปา น้ำเสีย และงานอุตสาหกรรม |
| วิธีใช้ในน้ำ | มักแกว่งก้อนหรือเตรียมเป็นสารละลาย | คำนวณโดสและเติมเข้าระบบ |
| ขนาดงาน | ครัวเรือนหรือปริมาณไม่มาก | ระบบขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ |
ดังนั้น ก่อนสั่งซื้อควรตรวจสอบชื่อสาร สูตรเคมี ความเข้มข้น และวัตถุประสงค์การใช้งานทุกครั้ง ไม่ควรเลือกจากคำว่า “สารส้ม” เพียงอย่างเดียว
สารส้มเกิดขึ้นมาได้อย่างไร?
สารส้มสามารถพบได้ทั้งในธรรมชาติและผลิตขึ้นในภาคอุตสาหกรรม
การเกิดสารส้มตามธรรมชาติ
ในธรรมชาติ สารส้มอาจเกิดขึ้นในบริเวณที่มีแร่ซัลเฟต แร่ที่มีอะลูมิเนียม และแหล่งหินหรือดินที่มีโพแทสเซียม เมื่อแร่เหล่านี้สัมผัสกับน้ำและสภาวะทางเคมีที่เหมาะสม ไอออนต่าง ๆ สามารถละลายและตกผลึกเป็นแร่ในกลุ่มสารส้มได้
แร่โพแทสเซียมอะลัม หรือ Alum-(K) มีสูตร KAl(SO₄)₂·12H₂O และมีโครงสร้างผลึกในระบบลูกบาศก์
อย่างไรก็ตาม สารส้มที่จำหน่ายในตลาดส่วนใหญ่ไม่ได้ขุดออกมาเป็นก้อนพร้อมใช้งานโดยตรง แต่ผ่านกระบวนการผลิตและทำให้บริสุทธิ์ในโรงงาน
การผลิตสารส้มในอุตสาหกรรม
การผลิตโพแทสเซียมอะลัมโดยทั่วไปเกี่ยวข้องกับแหล่งอะลูมิเนียม แหล่งโพแทสเซียม และกรดซัลฟิวริกหรือเกลือซัลเฟต กระบวนการหลักประกอบด้วย
- เตรียมสารประกอบที่มีอะลูมิเนียม
- ทำปฏิกิริยากับกรดหรือเกลือซัลเฟต
- เติมสารประกอบโพแทสเซียมในสัดส่วนที่เหมาะสม
- กรองสิ่งเจือปนออกจากสารละลาย
- ควบคุมความเข้มข้นและอุณหภูมิ
- ทำให้สารละลายเย็นลงจนเกิดผลึก
- แยกผลึก ล้าง และทำให้แห้ง
ขนาดและความใสของผลึกขึ้นอยู่กับความบริสุทธิ์ของวัตถุดิบ อัตราการเย็นตัว ความเข้มข้น และการควบคุมสภาวะการตกผลึก
อะลูมิเนียมซัลเฟตผลิตอย่างไร?
อะลูมิเนียมซัลเฟตที่ใช้ในระบบบำบัดน้ำมักผลิตจากวัตถุดิบที่มีอะลูมิเนียม เช่น อะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์หรือแร่ที่มีอะลูมินา แล้วทำปฏิกิริยากับกรดซัลฟิวริก จากนั้นจึงปรับความเข้มข้น กำจัดสิ่งเจือปน และผลิตออกมาในรูปสารละลาย ผง หรือเกล็ด
ผู้ใช้งานจึงควรขอเอกสารข้อมูลผลิตภัณฑ์ เช่น Certificate of Analysis หรือ COA และ Safety Data Sheet หรือ SDS เพื่อยืนยันเกรด ความเข้มข้น และคุณสมบัติของสารที่ได้รับ
สารส้มมีกี่ชนิด?
คำว่า “สารส้ม” ไม่ได้หมายถึงสารเพียงชนิดเดียว แต่ครอบคลุมเกลือซัลเฟตเชิงซ้อนหลายชนิด
1. สารส้มโพแทสเซียม
มีสูตร KAl(SO₄)₂·12H₂O เป็นชนิดที่คนทั่วไปคุ้นเคยมากที่สุด มักมีลักษณะเป็นก้อนหรือผลึกใส ใช้แกว่งน้ำ งานย้อมสี และงานที่ต้องการคุณสมบัติฝาดสมาน
2. สารส้มแอมโมเนียม
มีแอมโมเนียมเป็นองค์ประกอบแทนโพแทสเซียม ใช้ในงานอุตสาหกรรมบางประเภท แต่ไม่ควรนำมาใช้แทนสารส้มโพแทสเซียมโดยไม่ตรวจสอบข้อกำหนดของงาน
3. สารส้มโซเดียม
มีโซเดียมเป็นองค์ประกอบ ใช้เฉพาะในบางกระบวนการ และพบในตลาดทั่วไปน้อยกว่าสารส้มโพแทสเซียม
4. อะลูมิเนียมซัลเฟต
ในงานผลิตน้ำมักเรียกว่า Alum เช่นกัน แต่ไม่ใช่เกลือเชิงซ้อนชนิดเดียวกับโพแทสเซียมอะลัม เป็นสารช่วยสร้างตะกอนที่ใช้แพร่หลายในระบบประปาและระบบบำบัดน้ำ
สารส้มทำให้น้ำใสได้อย่างไร?
น้ำขุ่นมักมีอนุภาคขนาดเล็กหรือคอลลอยด์แขวนลอยอยู่ อนุภาคเหล่านี้มีขนาดเล็กมากและมักมีประจุบนพื้นผิว ทำให้ผลักกันและไม่รวมตัวเป็นก้อน จึงตกตะกอนได้ยาก
เมื่อเติมสารประกอบอะลูมิเนียมลงในน้ำ จะเกิดการเปลี่ยนแปลงทางเคมีและเกิดสารประกอบอะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ ลักษณะคล้ายวุ้นละเอียด ทำหน้าที่เป็น “ตาข่าย” จับอนุภาคขุ่น สี และสิ่งแขวนลอยให้รวมกันเป็นก้อนใหญ่ที่เรียกว่า Floc
กระบวนการนี้แบ่งเป็น 2 ขั้นตอนสำคัญ
ขั้นตอนที่ 1 การสร้างตะกอนหรือ Coagulation
สารช่วยตกตะกอนเข้าไปลดหรือทำลายเสถียรภาพของประจุบนอนุภาค ทำให้อนุภาคขนาดเล็กไม่ผลักกันเหมือนเดิม
ขั้นตอนที่ 2 การรวมตะกอนหรือ Flocculation
อนุภาคที่เสียเสถียรภาพจะชนและรวมตัวกันเป็นก้อนขนาดใหญ่ขึ้น จากนั้นจึงตกลงสู่ก้นภาชนะหรือถังตกตะกอน
EPA อธิบายว่าไอออนอะลูมิเนียมสามารถช่วยลดประจุบนผิวคอลลอยด์ และเกิดอะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ที่ช่วยดักจับอนุภาคให้รวมเป็นก้อน ก่อนเข้าสู่การตกตะกอนและการกรอง
สารส้มทำให้น้ำใส แต่ไม่ได้หมายความว่าน้ำปลอดเชื้อ
หลังตกตะกอน น้ำด้านบนอาจดูใสขึ้นอย่างชัดเจน แต่เชื้อแบคทีเรีย ไวรัส สารละลาย โลหะหนัก สารเคมีเกษตร หรือสารอินทรีย์บางชนิดอาจยังคงอยู่
ดังนั้น “น้ำใส” ไม่เท่ากับ “น้ำดื่มได้” และสารส้มไม่สามารถใช้แทนระบบฆ่าเชื้อหรือระบบกรองน้ำที่เหมาะสมได้
สารส้มใช้ทำอะไรได้บ้าง?
1. ช่วยลดความขุ่นของน้ำ
ใช้ช่วยรวมดินเหนียว ฝุ่น และของแข็งแขวนลอยให้ตกลงก้นภาชนะ เหมาะกับการปรับสภาพน้ำเบื้องต้นก่อนเข้าสู่ระบบกรอง
2. ใช้ในระบบผลิตน้ำประปา
ในระบบประปามักใช้อะลูมิเนียมซัลเฟตหรือสารช่วยตกตะกอนประเภทอื่น โดยต้องควบคุมค่า pH ความเป็นด่าง อัตราการกวน และปริมาณสารอย่างเป็นระบบ
3. ใช้ในระบบบำบัดน้ำเสีย
สามารถช่วยแยกของแข็งแขวนลอย สี หรือสารบางประเภทออกจากน้ำเสีย แต่ต้องทดสอบกับน้ำจริง เนื่องจากน้ำเสียแต่ละแหล่งมีองค์ประกอบไม่เหมือนกัน
4. ใช้เป็นสารช่วยย้อมผ้า
สารส้มช่วยให้สีย้อมจับกับเส้นใยได้ดีขึ้น จึงถูกใช้เป็น Mordant ในงานย้อมผ้าและงานหัตถกรรม
5. ใช้เป็นสารฝาดสมาน
โพแทสเซียมอะลัมมีคุณสมบัติฝาดสมาน จึงพบการใช้ในผลิตภัณฑ์บางประเภท อย่างไรก็ตาม ผลิตภัณฑ์ที่สัมผัสร่างกายควรเป็นเกรดที่กำหนดสำหรับวัตถุประสงค์นั้นโดยเฉพาะ
วิธีใช้สารส้มแกว่งน้ำแบบครัวเรือน
การใช้สารส้มแบบก้อนเหมาะกับน้ำปริมาณไม่มากและต้องการช่วยให้ตะกอนแขวนลอยรวมตัว
อุปกรณ์ที่ต้องเตรียม
- สารส้มชนิดก้อน
- ถังหรือภาชนะสะอาด
- ไม้หรือด้ามสำหรับจับสารส้ม
- ผ้ากรองหรือระบบกรองที่เหมาะสม
- ถุงมือสำหรับงานที่ต้องสัมผัสเป็นเวลานาน
ขั้นตอนการใช้งาน
- เติมน้ำขุ่นลงในภาชนะและประเมินระดับความขุ่น
- ล้างผิวก้อนสารส้มด้วยน้ำสะอาด
- จับก้อนสารส้มแล้วแกว่งในน้ำเป็นวงกลมอย่างสม่ำเสมอ
- แกว่งประมาณ 1–3 นาที แล้วหยุดสังเกตการเกิดตะกอน
- พักน้ำโดยไม่รบกวนอย่างน้อย 30–60 นาที หรือจนตะกอนตก
- ตักหรือถ่ายเฉพาะน้ำใสส่วนบน โดยไม่กวนตะกอนด้านล่าง
- นำน้ำไปกรองและฆ่าเชื้อตามวัตถุประสงค์ก่อนใช้งาน
การแกว่งด้วยก้อนไม่สามารถระบุปริมาณสารที่ละลายลงไปได้แม่นยำ หากต้องควบคุมคุณภาพน้ำอย่างสม่ำเสมอ ควรเปลี่ยนเป็นการเตรียมสารละลายและวัดปริมาณด้วยน้ำหนัก
วิธีใช้อะลูมิเนียมซัลเฟตในระบบบำบัดน้ำ
สำหรับระบบผลิตน้ำหรือบำบัดน้ำ ไม่ควรเทสารลงถังโดยประมาณจากสายตา แต่ควรทดสอบหาปริมาณที่เหมาะสมด้วย Jar Test
ขั้นตอนที่ 1 ตรวจสอบคุณภาพน้ำเบื้องต้น
ควรตรวจอย่างน้อย
- ค่า pH
- ความขุ่น
- สีและกลิ่น
- ความเป็นด่างหรือ Alkalinity
- ปริมาณของแข็งแขวนลอย
- อุณหภูมิน้ำ
- วัตถุประสงค์ของน้ำหลังบำบัด
ขั้นตอนที่ 2 เตรียมสารละลายแม่
ตัวอย่างการเตรียมสารละลายความเข้มข้น 1%
- ชั่งสาร 10 กรัม
- ละลายในน้ำสะอาด
- ปรับปริมาตรรวมให้ครบ 1 ลิตร
สารละลาย 1% โดยประมาณจะมีสาร 10 มิลลิกรัมต่อสารละลาย 1 มิลลิลิตร จึงสะดวกต่อการทดลอง Jar Test
ควรตรวจสอบความบริสุทธิ์และรูปแบบน้ำผลึกของผลิตภัณฑ์จริง เพราะมีผลต่อปริมาณสารออกฤทธิ์
ขั้นตอนที่ 3 ทำ Jar Test
เตรียมน้ำตัวอย่างปริมาตรเท่ากันหลายชุด แล้วทดลองโดสต่างกัน เช่น 10, 20, 30, 40, 50 และ 60 มิลลิกรัมต่อลิตร
ตัวอย่างน้ำชุดละ 1 ลิตร เมื่อใช้สารละลายแม่ 1%:
| โดสที่ต้องการ | สารละลายแม่ 1% ที่เติมลงในน้ำ 1 ลิตร |
| 10 mg/L | 1 mL |
| 20 mg/L | 2 mL |
| 30 mg/L | 3 mL |
| 40 mg/L | 4 mL |
| 50 mg/L | 5 mL |
| 60 mg/L | 6 mL |
จากนั้นดำเนินการดังนี้
- กวนเร็วประมาณ 30–60 วินาที เพื่อให้สารกระจายทั่วน้ำ
- กวนช้า 15–30 นาที เพื่อให้ตะกอนรวมตัว
- พักให้ตกตะกอนประมาณ 30–60 นาที
- เปรียบเทียบความใส ขนาดก้อนตะกอน เวลาตก และค่า pH
- เลือกโดสต่ำที่สุดที่ให้ผลตามเป้าหมาย
EPA ระบุว่าช่วงโดสของอะลูมิเนียมซัลเฟตในระบบอาจกว้างประมาณ 5–150 มิลลิกรัมต่อลิตร และแนะนำให้ใช้ Jar Test เพื่อหาปริมาณที่เหมาะกับน้ำจริง
ขั้นตอนที่ 4 ขยายผลสู่ปริมาตรน้ำจริง
ใช้สูตร
ปริมาณสารที่ต้องใช้ (กรัม) = โดสที่เลือก (mg/L) × ปริมาตรน้ำ (m³)
เนื่องจากน้ำ 1 ลูกบาศก์เมตรมีปริมาตร 1,000 ลิตร และการแปลงหน่วยทำให้ตัวเลขโดส mg/L เท่ากับกรัมต่อ m³
ตัวอย่าง น้ำ 20 ลูกบาศก์เมตร และ Jar Test พบว่าโดส 30 mg/L ให้ผลดีที่สุด
30 × 20 = 600 กรัม
จึงใช้สารประมาณ 600 กรัมเป็นค่าตั้งต้น แล้วติดตามผลและปรับตามคุณภาพน้ำจริง
ตารางอัตราส่วนการใช้สารช่วยตกตะกอน
ตารางต่อไปนี้เป็นช่วงสำหรับเริ่มทดลอง ไม่ใช่สูตรตายตัว
| สภาพน้ำโดยประมาณ | ช่วงเริ่มทดลอง | เทียบต่อ 1,000 ลิตร | แนวทาง |
| ขุ่นเล็กน้อย | 5–15 mg/L | 5–15 กรัม | เริ่มจากโดสต่ำ |
| ขุ่นปานกลาง | 15–40 mg/L | 15–40 กรัม | ทำ Jar Test หลายระดับ |
| ขุ่นมาก | 40–80 mg/L | 40–80 กรัม | ตรวจ pH และความเป็นด่าง |
| น้ำเฉพาะทาง | 80–150 mg/L | 80–150 กรัม | ให้ผู้เชี่ยวชาญประเมิน |
| ไม่ทราบองค์ประกอบ | ไม่ควรเดาโดส | ทดลองก่อนเสมอ | วิเคราะห์น้ำและทำ Jar Test |
ตัวอย่างการคำนวณตามปริมาตรน้ำ
| ปริมาตรน้ำ | ที่ 10 mg/L | ที่ 30 mg/L | ที่ 50 mg/L |
| 1 m³ | 10 กรัม | 30 กรัม | 50 กรัม |
| 5 m³ | 50 กรัม | 150 กรัม | 250 กรัม |
| 10 m³ | 100 กรัม | 300 กรัม | 500 กรัม |
| 20 m³ | 200 กรัม | 600 กรัม | 1,000 กรัม |
| 50 m³ | 500 กรัม | 1,500 กรัม | 2,500 กรัม |
| 100 m³ | 1,000 กรัม | 3,000 กรัม | 5,000 กรัม |
ปริมาณที่มากขึ้นไม่ได้ทำให้น้ำใสขึ้นเสมอไป การใส่เกินอาจทำให้ตะกอนแตก น้ำกลับมาขุ่น ค่า pH ลดลง และมีอะลูมิเนียมตกค้างมากขึ้น
ปัจจัยที่มีผลต่อประสิทธิภาพของสารส้ม
ค่า pH ของน้ำ
ค่า pH มีผลอย่างมากต่อรูปแบบของอะลูมิเนียมและการสร้างก้อนตะกอน EPA อ้างถึงสภาวะการตกตะกอนที่เหมาะสมโดยประมาณใกล้ pH 6.5 และระบุว่าที่ pH สูง เช่น สูงกว่า 8 ก้อนอะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์อาจละลายกลับได้
แต่ค่าที่เหมาะสมจริงอาจแตกต่างตามชนิดสาร คุณภาพน้ำ และกระบวนการ จึงต้องยืนยันด้วยการทดลอง
ความเป็นด่างของน้ำ
สารประกอบอะลูมิเนียมอาจใช้ความเป็นด่างระหว่างเกิดปฏิกิริยา หากน้ำมีความเป็นด่างต่ำ ค่า pH อาจลดลงมากจนตะกอนเกิดได้ไม่ดี ในระบบขนาดใหญ่จึงอาจต้องปรับความเป็นด่างด้วยสารที่เหมาะสมภายใต้การควบคุม
ระดับความขุ่นและชนิดอนุภาค
น้ำขุ่นจากดินเหนียว น้ำเสียจากโรงงาน น้ำที่มีสีจากสารอินทรีย์ และน้ำที่มีสาหร่าย ไม่สามารถใช้โดสเดียวกันได้ เพราะชนิดและประจุของอนุภาคแตกต่างกัน
อุณหภูมิ
น้ำอุณหภูมิต่ำอาจทำให้ปฏิกิริยาและการรวมตะกอนช้าลง ต้องเพิ่มเวลาการกวนช้าหรือเวลาพักตกตะกอน
ความเร็วในการกวน
การกวนเร็วเกินไปในช่วงสร้างก้อนตะกอนอาจทำให้ก้อนแตก ส่วนการกวนเบาเกินไปอาจทำให้สารไม่กระจายทั่ว จึงควรแยกช่วงกวนเร็วและกวนช้าอย่างชัดเจน
เวลาพักตะกอน
แม้จะเห็นก้อนตะกอนเกิดขึ้นแล้ว ก็ควรให้เวลาตกลงก้นถังอย่างเพียงพอ การถ่ายน้ำเร็วเกินไปจะพาตะกอนเข้าสู่ระบบกรองและเพิ่มภาระให้ไส้กรอง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการใช้สารส้ม
ใส่สารส้มมากเกินไปเพราะคิดว่าจะใสเร็วขึ้น
การเพิ่มโดสโดยไม่ทดสอบอาจทำให้เกิดประจุส่วนเกิน ตะกอนรวมตัวไม่ดี หรือแตกกลับเป็นอนุภาคเล็ก
ใช้สารส้มแทนสารฆ่าเชื้อ
สารส้มมีหน้าที่หลักในการช่วยรวมตะกอน ไม่สามารถรับประกันการกำจัดเชื้อก่อโรคทั้งหมด น้ำดื่มยังต้องผ่านการกรองและฆ่าเชื้อ
เทผงลงน้ำโดยตรงเป็นกอง
สารอาจละลายไม่ทั่ว เกิดความเข้มข้นสูงเฉพาะจุด และทำงานไม่สม่ำเสมอ ควรละลายหรือกระจายสารตามวิธีที่เหมาะสมกับระบบ
ไม่ตรวจค่า pH ก่อนและหลังใช้
ค่า pH ที่ไม่เหมาะสมทำให้สิ้นเปลืองสารและเพิ่มโอกาสมีสารตกค้าง
ดูเฉพาะความใสด้วยตา
น้ำใสอาจยังมีเชื้อโรค สารละลาย หรือสารปนเปื้อนที่มองไม่เห็น สำหรับน้ำบริโภคควรตรวจตามมาตรฐานห้องปฏิบัติการ
ใช้สารผิดเกรด
สารสำหรับงานอุตสาหกรรมบางประเภทอาจมีข้อกำหนดสิ่งเจือปนแตกต่างจากสารที่ใช้ในกระบวนการผลิตน้ำหรือผลิตภัณฑ์สัมผัสร่างกาย ต้องเลือกเกรดให้ตรงงาน
สารส้มปลอดภัยหรือไม่?
ความปลอดภัยขึ้นอยู่กับชนิดสาร เกรด ปริมาณ วิธีใช้ และวัตถุประสงค์
WHO มีเอกสารประเมินอะลูมิเนียมในน้ำดื่ม ซึ่งครอบคลุมการพบอะลูมิเนียม แหล่งที่มา ผลกระทบ การวิเคราะห์ และแนวทางจัดการในกระบวนการผลิตน้ำ
แนวทางสำคัญในการใช้งาน ได้แก่
- ไม่สูดดมฝุ่นของสาร
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสดวงตา
- สวมถุงมือและแว่นตาเมื่อเตรียมสารปริมาณมาก
- ไม่ผสมกับสารเคมีอื่นโดยไม่มีข้อมูลรองรับ
- อ่านฉลากและ SDS ก่อนใช้งาน
- ไม่ใช้ภาชนะเตรียมสารร่วมกับภาชนะอาหาร
- ล้างมือและอุปกรณ์หลังทำงาน
- เก็บให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง
- หากใช้ผลิตน้ำบริโภค ต้องตรวจคุณภาพน้ำหลังบำบัด
การจัดเก็บสารส้ม
ควรเก็บในภาชนะปิดสนิท บริเวณแห้ง อากาศถ่ายเท และหลีกเลี่ยงความชื้น เพราะสารอาจดูดความชื้น จับตัวเป็นก้อน หรือละลายบางส่วนได้
ไม่ควรเก็บร่วมกับสารที่ทำปฏิกิริยากัน และควรติดฉลากชื่อสาร วันที่รับสินค้า เลขล็อต และคำเตือนให้ชัดเจน
วิธีเลือกซื้อสารส้มให้เหมาะกับงาน
ก่อนซื้อควรแจ้งผู้จำหน่ายอย่างน้อย 5 ข้อ
- ต้องการใช้กับน้ำประเภทใด
- ปริมาตรน้ำต่อวันเท่าใด
- ใช้ในครัวเรือนหรือระบบอุตสาหกรรม
- น้ำหลังบำบัดจะนำไปใช้ทำอะไร
- ต้องการสารชนิดก้อน ผง เกล็ด หรือสารละลาย
เอกสารที่ควรตรวจสอบ
- ชื่อทางเคมี
- สูตรหรือประเภทสาร
- ความบริสุทธิ์
- ลักษณะผลิตภัณฑ์
- เลขล็อตการผลิต
- COA
- SDS
- คำแนะนำการใช้งาน
- เกรดและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
สำหรับผู้ใช้งานที่ต้องการตกตะกอนน้ำในระบบ ควรส่งตัวอย่างน้ำตรวจหรือทำ Jar Test ก่อนสั่งซื้อปริมาณมาก จะช่วยลดต้นทุนและลดปัญหาจากการใช้สารไม่ตรงกับคุณภาพน้ำ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสารส้ม
1. สารส้มคือสารเคมีหรือไม่?
สารส้มเป็นสารประกอบทางเคมีในกลุ่มเกลือซัลเฟต แม้จะสามารถเกิดเป็นแร่ในธรรมชาติได้ แต่ผลิตภัณฑ์ที่จำหน่ายส่วนใหญ่มักผ่านกระบวนการผลิตและทำให้บริสุทธิ์
2. สารส้มเกิดจากอะไร?
โพแทสเซียมอะลัมประกอบด้วยโพแทสเซียม อะลูมิเนียม ซัลเฟต และน้ำผลึก ในอุตสาหกรรมผลิตจากสารตั้งต้นที่มีองค์ประกอบเหล่านี้ แล้วควบคุมให้เกิดการตกผลึก
3. สารส้มช่วยให้น้ำใสได้อย่างไร?
สารส้มช่วยลดเสถียรภาพของอนุภาคขนาดเล็กและสร้างก้อนตะกอนที่จับสิ่งแขวนลอย ทำให้ตะกอนมีขนาดใหญ่และตกลงก้นภาชนะได้ง่ายขึ้น
4. น้ำที่แกว่งสารส้มแล้วดื่มได้เลยหรือไม่?
ไม่ควรดื่มทันที เพราะการตกตะกอนไม่ได้รับประกันการกำจัดเชื้อโรคหรือสารปนเปื้อนที่ละลายอยู่ ต้องผ่านการกรอง ฆ่าเชื้อ และตรวจคุณภาพตามมาตรฐานก่อน
5. สารส้มฆ่าเชื้อโรคได้หรือไม่?
หน้าที่หลักของสารส้มคือช่วยตกตะกอน ไม่ใช่การฆ่าเชื้อ แม้เชื้อบางส่วนอาจถูกพาออกไปกับตะกอน แต่ไม่ควรใช้แทนคลอรีน ระบบ UV การต้ม หรือวิธีฆ่าเชื้อที่ได้รับการรับรอง
6. ควรใช้สารส้มกี่กรัมต่อน้ำ 1,000 ลิตร?
ไม่มีอัตราตายตัว สำหรับอะลูมิเนียมซัลเฟตอาจเริ่มทดลองประมาณ 5–50 กรัมต่อน้ำ 1,000 ลิตร แล้วทำ Jar Test ก่อนเพิ่มปริมาณ น้ำที่ขุ่นมากหรือมีองค์ประกอบเฉพาะอาจต้องใช้มากกว่านี้ภายใต้การควบคุม
7. ใส่สารส้มมากเกินไปจะเกิดอะไรขึ้น?
อาจทำให้ค่า pH ลด ตะกอนรวมตัวไม่ดี น้ำกลับมาขุ่น มีสารตกค้างเพิ่มขึ้น และสิ้นเปลืองค่าใช้จ่าย จึงควรใช้โดสต่ำที่สุดที่ให้ผลตามต้องการ
8. สารส้มใช้กับน้ำบาดาลได้หรือไม่?
ใช้ช่วยลดอนุภาคแขวนลอยบางประเภทได้ แต่ปัญหาน้ำบาดาลมักเกี่ยวข้องกับเหล็ก แมงกานีส ความกระด้าง กลิ่น หรือสารละลายอื่น ซึ่งอาจต้องใช้การเติมอากาศ ออกซิเดชัน สารกรองแมงกานีส เรซิน หรือระบบเฉพาะเพิ่มเติม
9. สารส้มใช้กำจัดกลิ่นในน้ำได้หรือไม่?
สารส้มอาจช่วยลดกลิ่นที่เกาะกับอนุภาคหรือสารอินทรีย์บางส่วน แต่ไม่สามารถกำจัดกลิ่นทุกชนิด กลิ่นจากไฮโดรเจนซัลไฟด์ สารอินทรีย์ละลาย หรือสารเคมีอาจต้องใช้ถ่านกัมมันต์ การเติมอากาศ หรือกระบวนการออกซิเดชัน
10. สารส้มใช้กับสระว่ายน้ำได้หรือไม่?
สารช่วยตกตะกอนบางชนิดใช้ในสระว่ายน้ำได้ แต่ต้องเลือกผลิตภัณฑ์ที่ระบุสำหรับสระและใช้ตามฉลาก การใช้สารส้มทั่วไปโดยไม่คำนวณอาจลดค่า pH เพิ่มตะกอนในถังกรอง หรือทำให้น้ำเสียสมดุล
11. สารส้มกับ PAC ต่างกันอย่างไร?
สารส้มและอะลูมิเนียมซัลเฟตเป็นสารตกตะกอนกลุ่มอะลูมิเนียมแบบดั้งเดิม ส่วน PAC หรือ Polyaluminium Chloride เป็นสารอะลูมิเนียมที่ผ่านการพอลิเมอไรซ์บางส่วน โดยทั่วไปอาจทำงานได้ในช่วง pH กว้างกว่าและใช้ปริมาณแตกต่างกัน แต่ต้องเปรียบเทียบด้วย Jar Test ไม่ควรเปลี่ยนแทนกันด้วยน้ำหนักเท่ากันโดยตรง
12. ควรเลือกระหว่างสารส้มก้อนกับสารส้มผงอย่างไร?
ก้อนเหมาะกับการแกว่งน้ำปริมาณไม่มากและไม่ต้องควบคุมโดสละเอียด ส่วนผงหรือเกล็ดเหมาะกับการชั่ง ละลาย และเติมในระบบที่ต้องการควบคุมอัตราการใช้
สนใจติดต่อ เวิลด์เคมีคอล กรุ๊ป ผู้นําด้านการจําหน่ายและนำเข้า สารเคมีภัณฑ์ เคมีภัณฑ์อุตสาหกรรม ขนาดใหญ่ และ ขนาดย่อม ประเภท เคมีอุตสาหกรรม เคมีทําความสะอาด เคมีสระว่ายน้ำ เคมีบำบัดน้ำ เคมีงานปั้น-งานหล่อ เคมีอาหาร กลิ่น สารสกัด สี น้ำหอม เคมีเครื่องสำอาง อาทิ กลีเซอรีน โซดาไฟเกล็ด โซเดียมเมต้าไบซัลไฟต์ เอทิลแอลกอฮอล์ ฯลฯ สารพัดด้านเคมี เวิลด์เคมิคอล กรุ๊ป พร้อมให้บริการและให้ปรึกษากับลูกค้าทุกท่าน
สนใจสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่
Line ID : @worldchemical
Facebook : https://www.facebook.com/chemical.chiangmai
เว็บไซต์ : www.worldchemical.co.th
โทร : 053 204 446-7